Spotkanie nad Zalewem Szczecińskim z okazji 76. rocznicy powołania WOP.

       W dniu 11 czerwca 2021 r. członkowie Związku Emerytów i Rencistów Straży Granicznej Region Szczecin – korzystając z luzowania obostrzeń pandemicznych –  zorganizowali spotkanie z okazji 76. rocznicy powołania Wojsk Ochrony Pogranicza. Spotkanie odbyło się w Czarnocinie na terenie gminy Stepnica w ośrodku „Frajda” usytuowanym nad Zalewem Szczecińskim.

     W spotkaniu uczestniczyli emeryci WOP jak i SG z Regionu Szczecin, Świnoujście, Kołobrzeg i Koszalin oraz członkowie Bractwa Motocyklowego Żołnierzy Wojsk Ochrony Pogranicza. Wszyscy byli po co najmniej jednym szczepieniu przeciw COVID-19, a przeważająca większość już po dwóch dawkach. Uczestników powitał burmistrz gminy Stepnica kol. Andrzej Wyganowski. Swoje wystąpienie miał też Prezes Zarządu Głównego ZEiR SG kol. Marek Meszyński, a kol. Andrzej Badowski z Regionu Koszalin, przedstawił najnowszą ofertę ubezpieczeniową firmy WDB.

          Na imprezie wspomnieniom nie było końca. Uczestnicy spożywając specjały przygotowane przez szefa kuchni ośrodka, z nostalgią obejrzeli filmową prezentację historii Pomorskiej Brygady WOP w Szczecinie, przygotowaną przez Prezesa Regionu Szczecin kol. Andrzeja Budzyńskiego, a także filmy z imprez Regionu Szczecin w okresie swojej działalności począwszy od roku 2017.
Po zakończeniu spotkania wszyscy deklarowali „do zobaczenia za rok”. Poniżej zdjęcia z imprezy.

Z up. Prezesa Regionu Szczecin
Tekst i zdjęcia – kol. Jarosław Kęsicki

Za pot i krew – nie zapomnimy.

Ostatnie pożegnanie śp. płk. WOP/SG Jana STRADOMSKIEGO

30 lat Straży Granicznej – uroczystości w Regionie Nadodrzańskim ZEiRSG.

         W związku z 30. rocznicą powołania Straży Granicznej w dniu 31.05.2021 r. w Słubicach na Placu Bohaterów odbyły się uroczystości zorganizowane przez Region Nadodrzański ZEiRSG przy współudziale PSG w Świecku. W uroczystości udział wzięli emeryci Straży Granicznej – członkowie Regionu Nadodrzańskiego ZEiRSG na czele z Prezesem Regionu mjr. SG rez. Jerzym Siedlarzem, Prezes ZEiRSG płk SG w st. spocz. Marek Meszyński, przedstawiciel Klubu Generałów i Admirałów Straży Granicznej gen. bryg. SG rez. Andrzej Kamiński. reprezentant Regionu Szczecin ZEiRSG ppłk SG rez. Jarosław Kęsicki, koledzy emeryci niezrzeszeni, mieszkańcy Słubic. Ze strony funkcjonariuszy  Straży Granicznej udział w uroczystości wzięli: funkcjonariusze PSG w Świecku na czele z Komendantem PSG ppłk. SG Krzysztofem Krawcem, przedstawiciel Nadodrzańskiego Oddziału SG Naczelnik Wydziału ppłk SG Piotr Wojtunik, Komendant PSG w Gorzowie Wielkopolskim ppłk SG Krzysztof Słowik,  funkcjonariusze Straży Granicznej i Bundespolizei ze wspólnej polsko – niemieckiej Placówki w Świecku oraz nasz gość specjalny prof. dr. hab. Jerzy Prochwicz – Zastępca Dyrektora Instytutu Nauk o Bezpieczeństwie Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Władze lokalne reprezentowane były przez Burmistrza Słubic Pana Mariusza Olejniczaka i Wicestarostę Słubickiego Pana Roberta Włodka oraz towarzyszące im osoby.

      O godz. 13.00 odbyło się posadzenie Drzewa Pamięci oraz odsłonięcie tabliczki pamiątkowej informującej o tym fakcie. W posadzeniu Drzewa Pamięci udział wzięli:
– Burmistrz Słubic – Mariusz Olejniczak,
– Wicestarosta Słubicki – Robert Włodek,
– Naczelnik Wydziału w NoOSG – ppłk SG Piotr Wojtunik,
– Komendant PSG w Świecku – ppłk SG Krzysztof Krawiec,
– Prezes ZEiRSG – płk SG w st. spocz. Marek Meszyński,
– Prezes RN ZEiRSG – mjr SG rez. Jerzy Siedlarz.
Następnie tabliczkę pamiątkową odsłonili Komendant PSG w Świecku ppłk SG Krzysztof Krawiec i Prezes RN ZEiRSG mjr SG rez. Jerzy Siedlarz. Wartę honorową przy pomniku „W Hołdzie Weteranom” zapewnili harcerze z Hufca Słubice. Po krótkiej przerwie wszyscy uczestnicy uroczystości ustawili się do pamiątkowego zdjęcia. Podczas uroczystości na Placu Bohaterów prezentowane były pojazdy patrolowe Straży Granicznej i Policji Federalnej Niemiec, a ponadto Straż Graniczna w rozstawionym namiocie zachęcała do zainteresowania się służbą w tej formacji.

    Po uroczystości na Placu Bohaterów na sali konferencyjnej Starostwa Powiatowego w Słubicach odbyła się konferencja pt. „30 lat Straży Granicznej –  polskie formacje ochrony granic po 1918 roku” Głos zabierali przedstawiciele samorządów, Straży Granicznej, organizacji współpracujących, a także gen. bryg. SG Andrzej Kamiński. Nasz gość specjalny prof. dr. Hab. Jerzy Prochwicz wygłosił referat na temat organizowania się formacji ochrony granic po uzyskaniu przez Polskę niepodległości z uwzględnieniem Korpusu Ochrony Pogranicza, Straży Granicznej, Wojsk Ochrony Pogranicza i obecnej formacji o charakterze policyjnym, czyli współczesnej Straży Granicznej.

     Dziękujemy Panu Mariuszowi Olejniczakowi – Burmistrzowi Słubic, Panu Leszkowi Bajonowi – Staroście Słubickiemu za wsparcie w organizacji naszych uroczystości.  Szczególne podziękowania składamy Panu prof. dr. hab Jerzemu Prochwiczowi za przyjazd na nasze uroczystości.

    Następnego dnia tj. 01.06.2021 r. odwiedziliśmy PSG w Świecku, gdzie uczestniczyliśmy w prezentacji dot. Polsko-Niemieckiego Centrum Współpracy Służb Granicznych Policyjnych i Celnych. Poniżej prezentujemy galerię zdjęć z uroczystości oraz link do relacji video w lokalnej TV słubickiej. slubice.tv/wiadomosci/9519,jubileusz-30-lecia-strazy-granicznej

Prezes RN ZEiRSG
Jerzy Siedlarz

XXX-lecie Straży Granicznej – wiersze mjr. rez. SG Aleksandra Bojnickiego.

„Tryptyk Graniczny”

I Najpierw

Najpierw  ukryta w dzikich oddźwiękach

puszczy i boru wtopiona w grzęzawiska powoli

dorastała jak pro piastowskie pola i okolnice rodzące

 i grody i  strażnice i kurhany i zamki

przygarniając  wojska obrony potocznej albo kwarcianej

aż przyrosła gromem  gór grzęznąc w minerałach

 Czermoszu

 Dniepru

 Dźwiny

Odry i…

Bugu

aż po zapory morskie od Czarnego do   Bałtyku

i stała się twierdzą………

 dywizją z ochroną kordegardy

jak powietrzna teogonia wolnej drogi i dziejów ziemi

w gładkim wymuszeniu skrzydeł orła solidarnie ułożone

w biel i czerwień

II

I Później

z popielonych chmur niosących jeszcze zgrzyt  

karabinów  w spiętrzonym galopie geopolitycznych sporów

i cudem z okopu przemknęła  polną drogą

w bramy europejskiego ogrodu

grzęznąc na chwilę w bolszewickiej fali co uderzy

jak trzask groźnej góry deszczu ze wschodniej otchłani  

by cudem  długą przechadzkę zakończyć

od bram  morawskich po morskie źrenice na chwilę była

 westchnieniem

III

I Teraz

Którzy walczyli w obronie

granic wsi  miasteczek i dostojeństwa

krwią i odwagą wobec złego

wyboru nie mając –oby nie następnym być do piachu

Którzy wierzyli w dziewictwo przodków i mądrość ludu

Zgraję clownów czerwonych w zamian  dostając

Którzy przeżyli

jeszcze jeden dzień jedną noc- kilka lat

zamiast chleba powszechnego i dnia codziennego

niesprawiedliwością i szyderstwem obdarzeni

dziś  przed nami w kolejce do chwały stoją

o tobie …

dla ciebie…

na twoje…

czczenie zasługują

możesz…

nie bądź…

pamiętaj …

kim jesteś!

gdzie jesteś!

kim będziesz…

 

 

„Hymn strażnika granicznego”

Drzew odwiecznych szpalerem

wiatru szlakiem wydeptanych ścieżek i każdym znakiem

niby aleją wąską poprzez dzieje

Granica

dzień dobry

mówi nam

– to nasz Dom

Bo najpiękniejszy

bo my tu chcemy żyć

nasi grodowi i wartowni przykład dali

z naszym mundurem

codzienną służbą pracą

wzmacniać drapacz ojczyzny aż do chmur

Niech czyny wzrosną w otchłań morza

ponad góry z naszym

sztandarem Ojczyzna Honor Bóg

iść chcemy nadal………..

„Mała ojczyzna”

 

Twoja mała ojczyzna nowa w której

udajesz kim będziesz jesteś i nawet

nie dostrzegasz tej chwili jak wiersze i listy

nagle uśpionych w katyńskim dole

tęsknisz za trzepotem bocianów wlatujących

w jedyną wsi uliczkę z błogosławieństwem szczytów domostw

za kościółkiem w brunatnym kapturze

tęsknisz za śpiącymi nutkami jaskółek

w takt wietrznej melodii o zapachu

zbóż przepływającymi między konarami lip

pamiętających starego piekarza czy jegomościa Burges’a

nad jędrychowicką doliną graniczną

„Granica”

wszechogarniającym czuwaniem zachwyca

lipą dębem grabem i klonem polnym

i bez czarny dereń  leszczyna i głogi wschodzące

nad wysepkami lasów witają

w morawskiej bramie jeszcze we mgle

zapach  rzeczki małej aliga przodków dzieje niesie

w ramach współpracy trans …- graniczniki liże

tu dom

a nad nimi szlak niebieski mają

zimorodek  sieweczka rzeczna i

orzeł bielik trzmielojad zwyczajny jastrząb 

i polskie

 i czeskie

nasze

ptaki europejskie zjednoczone

 

Ostatnie pożegnanie śp. mł. chor. Andrzeja ZIMNEGO.

Region Szczecin: „Spotkajmy się na granicy – obchody XXX-lecia powstania Straży Granicznej”.

         Związek Emerytów i Rencistów Straży Granicznej Region Szczecin – w partnerstwie z Gminą Dobra i Gminą Blankensee – rozpoczął realizację projektu „Spotkajmy się na granicy – obchody XXX – lecia powstania Straży Granicznej”. Pierwszym akcentem projektu było zorganizowanie w dniu 16 maja 2021 roku okolicznościowej uroczystości w rocznicę XXX – lecia utworzenia Straży Granicznej. Program uroczystości obejmował dwa wydarzenia. W Kościele Parafii Rzymskokatolickiej pw. Matki Bożej Królowej Świata w Dobrej z inicjatywy PSG Szczecin odbyła się msza święta w intencji jubileuszu, podczas której w Kościele została umieszczona przez funkcjonariuszy SG tablica okolicznościowa z fragmentem roty przysięgi, jaką składają funkcjonariusze Straży Granicznej. Następnie w pobliżu granicy państwowej, w okolicy przejścia granicznego Buk – Blankensee na wysokości znaku granicznego 832, została odsłonięta tablica upamiętniająca służbę pograniczników chroniących granice Polski. W uroczystości udział wzięła Wójt Gminy Dobra Pani Teresa Dera, Prezes Zarządu Głównego ZEiR SG Kol. Marek Meszyński, Prezes Zarządu Regionu Szczecin Kol. Andrzej Budzyński, komendant Placówki Straży Granicznej w Szczecinie Pan ppłk SG Zbigniew Pałka, przedstawiciele Bundespolizei, funkcjonariusze PSG w Szczecinie, członkowie ZEiR SG Regionu Szczecin oraz mieszkańcy lokalnej społeczności.

        Powyższy projekt, zainicjowany przez Region Szczecin, jest dofinansowany z Funduszy Małych Projektów w ramach Programu Współpracy Interreg V A Maklemburgia – Pomorze Przednie/Brandenburgia/Polska w ramach celu „Europejska Współpraca Terytorialna” Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W ramach projektu do września tego roku za obeliskiem z tablica pamiątkową zostanie wykonana imitacja pasa kontrolnego z oryginalnymi US-2M, kopie słupów granicznych i tablic oraz wzdłuż ścieżki rowerowej, która biegnie byłym pasem kontrolnym, postawione zostaną 4 tablice z tekstem przedstawiającym historię granic i ich ochrony.

Poniżej zdjęcia z uroczystości wykonane przez Kol. Krzysztof Wachowicza.

Z up. Prezesa Regionu Szczecin
Kol. Jarosław Kęsicki

 

Życzenia z okazji XXX-lecia Straży Granicznej.

Życzenia jubileuszowe  z okazji XXX – lecia powołania Straży Granicznej zostały wysłane także do wszystkich Komendantów Oddziałów SG, Ośrodków Szkolenia SG i do Przewodniczącego NSZZF SG. Złożono również gratulacje nowo mianowanym generałom Straży Granicznej: gen. bryg. SG Tomaszowi Michalskiemu i gen. bryg. SG Robertowi Baganowi. Poniżej życzenia od niektórych Regionów ZEiRSG.

Rzecznik ZEiRSG

Jerzy Jankowski

 

Gen. bryg. SG Tadeusz Frydrych – jak powstawała Straż Graniczna.

 

           

 

 

Warszawa, 14.05.2021 r.

 

                    POWSTANIE  STRAŻY  GRANICZNEJ –  30 ROCZNICA.              WERYFIKACJA  KANDYDATÓW DO SŁUŻBY W 1991 ROKU.

             16 maja bieżącego roku mija 30 lat od  powstania Straży Granicznej RP. Na mocy ustawy o Straży Granicznej z dnia 12 października 1990 roku dokumenty, mienie i  etaty  Wojsk Ochrony Pogranicza zostały przekazane Straży Granicznej. Cały proces utworzenia nowej służby odbył się z zachowaniem ciągłości realizacji zadania ochrony granicy w dynamicznej sytuacji po przemianach społeczno-ekonomicznych w naszym kraju oraz środkowo-wschodniej Europie. Pierwsze decyzje o  zmianach w systemie ochrony granicy podjęto już maju 1989 roku, stawiając w stan likwidacji brygady WOP w Chełmie, Krośnie Odrzańskim, Koszalinie i Kłodzku. Były to niezrozumiałe decyzje, gdyż nie usprawniono obsługi ruchu granicznego, nie wzmocniono  pododdziałów granicznych,  nie uwzględniono zmian zachodzących na poszczególnych odcinkach w wyniku wzrostu ruchu granicznego. Ponadto decyzje te spowodowały odejście ze służby licznego grona doświadczonych żołnierzy zawodowych oraz utratę sporej części obiektów, wyposażenia i sprzętu. Bardzo szybko wystąpiła potrzeba kosztownego odtworzenia rozformowanych jednostek w Chełmie i Krośnie Odrzańskim z lokalizacją na głównym kierunku narastającej migracji międzynarodowej oraz wzrastającego obrotu towarowego między państwami. Od tego momentu, który był najtrudniejszym, bo początkowym okresem przemian, żołnierze zawodowi WOP z olbrzymim zaangażowaniem przystąpili do tworzenia podstaw budowy nowego sytemu ochrony granicy.

Już na początku 1990 roku młodsza wiekiem i o krótszym stażu służby część kadry zawodowej zorganizowała się, tworząc Niezależny Ruch Żołnierzy Zawodowych WOP, który odegrał istotną rolę w tworzeniu warunków do powstania nowej służby. Inicjatywa ta zyskała przychylność ówczesnego dowódcy WOP gen. dywizji Feliksa  Stramika oraz dowództw niektórych jednostek, co  umożliwiło udział kadry w  podejmowanych pracach organizacyjnych, chociaż  nie w każdej jednostce  ta oddolna inicjatywa kadry zawodowej od razu zyskała akceptację dowództwa. Niemała grupa żołnierzy zawodowych wywodzących się z pododdziałów granicznych, komórek organizacyjnych jednostek różnych specjalności bardzo aktywnie włączyła się do prac nad koncepcją ochrony granicy oraz ustawami granicznymi. Ich wiedza i doświadczenie wyniesione z wieloletniej służby na różnych odcinkach granicy była wydatnym wsparciem dla parlamentarzystów podczas prac legislacyjnych nad ustawami o ochronie granicy państwowej, o Straży Granicznej oraz o obszarach morskich i administracji morskiej. Drugim ważnym obszarem prowadzonej działalności było podejmowanie wysiłków na rzecz zabezpieczenia przed likwidacją lub zbyciem posiadanych obiektów, sprzętu i wyposażenia w miejscu stacjonowania jednostek na granicy.

Szczególnym obszarem zainteresowania była troska, aby do służby zostali przyjęci tylko kandydaci najbardziej przygotowani do podejmowania nowych wyzwań. Prace w tym zakresie rozpoczęły się po powołaniu przez premiera Tadeusza Mazowieckiego  w listopadzie 1990 roku płk. prof. Marka Lisieckiego na Komendanta Głównego Straży Granicznej. Jednocześnie prof. Marek Lisiecki został szefem zespołu ds. utworzenia Straży Granicznej, w składzie którego było wielu kompetentnych specjalistów z dziedziny bezpieczeństwa. Podjęte prace organizacyjne i realizacja czynności zyskały pełną akceptację ze strony Panów ministrów Henryka Majewskiego oraz Jerzego Zimowskiego. Następnie po długotrwałej i złożonej procedurze wyłaniania kandydatów, po kilku rozmowach i przeprowadzonym egzaminie w lutym i marcu 1991 roku powołano komendantów 13 oddziałów SG. Kandydaci na komendantów oddziałów proponowani byli przez Niezależny Ruch Żołnierzy Zawodowych, uzyskiwali także poparcie parlamentarzystów uczestniczących w pracach zespołów zajmujących się weryfikacją do służby. Rozpoczęły się prace nad strukturą organizacyjną poszczególnych oddziałów oraz przygotowano procedury przyjęcia kandydatów do służby i obsadzenia  poszczególnych  stanowisk. Podjęto decyzję, iż przyjęcie kandydatów do służby spośród żołnierzy WOP odbywać się będzie  w oparciu o kryteria, jakie stosowano w pracach kierowanej przez ministra Krzysztofa Kozłowskiego komisji centralnej i wojewódzkich komisji ds. weryfikacji funkcjonariuszy służb. Zgodnie z otrzymanymi  wytycznymi w  każdym oddziale powołano wieloosobowe zespoły do przeprowadzenia rozmowy z każdym  kandydatem do służby w nowej formacji. Na podstawie rozmowy, uzyskaniu pozytywnej opinii  i  oceny posiadanych kwalifikacji komendant oddziału podejmował decyzję o przyjęciu kandydata i wyznaczeniu na stanowisko służbowe. Prośby o przyjęcie do służby w nowej formacji składali żołnierze zawodowi młodsi wiekiem i krótszym stażem służby. Starsza część kadry nie występowała o przyjęcie ze względu na duże obniżenie etatów względem stopni, posiadanie pełnej wysługi emerytalnej lub nie akceptowanie zmiany statusu żołnierza na funkcjonariusza. W obsadzie etatowej nowej służby wśród najwyższych stanowisk zmniejszono o ponad 300 ilość etatów ze stopniem pułkownika. Przyjęto, że podstawową grupą realizującą zadania będzie korpus chorążych, natomiast stanowiska oficerskie przewidziano do dowodzenia i kierowania. W wyniku weryfikacji do służby w jednostkach nowej formacji przyjmowano od 50 do 85 % wcześniej pełniących służbę w WOP. Pozostali wybierali zwolnienie do rezerwy, podjęcie służby w innym oddziale, w innej służbie lub jednostce MON. Przy obsadzaniu każdego stanowiska kierowniczego w jednostce organizacyjnej uwzględniano opinię o kandydacie organizacji środowiskowej kadry, czyli Niezależnego Ruchu Żołnierzy Zawodowych Wojsk Ochrony Pogranicza. W maju 1991 roku na mocy wcześniej wymienionych ustaw rozwiązano 38 jednostek organizacyjnych WOP z etatem 19 982 żołnierzy i utworzono 24 jednostki Straży Granicznej z etatem 13 559 funkcjonariuszy.

Zmiana statusu żołnierza na funkcjonariusza wymagała często weryfikacji  posiadanych żołnierskich kompetencji, podejmowania służby w nowym otoczeniu, a niekiedy w zupełnie innej miejscowości. Rozpoczęcie służby w Straży Granicznej przez oficerów, chorążych i podoficerów o wysokich kwalifikacjach w  różnych specjalnościach, absolwentów najlepszych szkół wojskowych w kraju, było czynnikiem gwarantującym skuteczną realizację zadań. Pomimo, że większość z nich już posiadała uprawnienia emerytalne i wielu mogło skorzystać z możliwości rozpoczęcia działalności zawodowej na odcinku cywilnym, to ze względu na potrzeby kadrowe w nowych jednostkach wielu żołnierzy decydowało się podjąć służbę na nowo. Czynnikiem zachęcającym były zapewnienia ze strony parlamentarzystów, kierownictwa ministerstwa, Komendy Głównej SG o możliwości kontynuacji zawodu mundurowego bez żadnych ograniczeń, z gwarancjami dalszego rozwoju zawodowego. Wszystkie kluczowe decyzje związane z pracami nad utworzeniem nowej formacji, jako ważnego ogniwa w systemie bezpieczeństwa, a szczególnie zasady przyjęcia do służby kilku tysięcy kandydatów, były konsultowane z Biurem Bezpieczeństwa Narodowego, które nadzorował Pan Lech Kaczyński, wówczas  minister w kancelarii Prezydenta RP Lecha Wałęsy. Cała atmosfera i warunki tworzenia nowej formacji wykluczały możliwość podjęcia służby przez osoby, co do postawy których mogły wystąpić jakiekolwiek wątpliwości. Osoby, które zostały przyjęte, potwierdziły swoją przydatność w dalszej wieloletniej i nienagannej służbie, trwającej najczęściej do osiągnięcia pełnej wysługi emerytalnej.

             W tym samym czasie nastąpiła na granicy eskalacja negatywnych zjawisk. Wraz z dalszym wzrostem ruchu granicznego pojawiła się przestępczość graniczna jak: nielegalny przerzut osób, narkotyków, przemyt alkoholu, samochodów, papierosów, przewóz odpadów niebezpiecznych. Znaczna część tych przestępstw zaczęła przybierać charakter przestępczości zorganizowanej. W 1992 roku zatrzymano 23 401 osób za naruszenie przepisów przy przekraczaniu granicy, podczas gdy wcześniej odnotowywano najwyżej kilkadziesiąt lub kilkaset podobnych przypadków. Realizacja tych bieżących i coraz bardziej złożonych zadań odbywała się przy niepełnej obsadzie etatowej oraz w poważnych ograniczeniach środków finansowych.

             Z perspektywy minionych 30 lat z całą mocą należy podkreślić, że w ówczesnej sytuacji tylko grono młodych, kompetentnych i bardzo zaangażowanych żołnierzy zawodowych Wojsk Ochrony Pogranicza,  po poddaniu się weryfikacji i uzyskaniu pozytywnej opinii, mogło – podejmując  służbę w Straży Granicznej – skutecznie powstrzymać eskalację niekorzystnych zjawisk na granicy i tworzyć warunki do organizowania nowej służby. Kolejne pokolenia funkcjonariuszek i funkcjonariuszy oraz pracowników cywilnych, podejmując nowe wyzwania, swoją postawą i ofiarną służbą kontynuuje wysiłki swoich poprzedników i tworzy bardzo pozytywny obraz dzisiejszej  Straży Granicznej, nowoczesnej graniczno-migracyjnej służby.   

 

Dziekan Klubu Generałów i Admirałów SG      

Gen. w st. spocz. Tadeusz  Frydrych

 

30 lat Straży Granicznej – wspomnienia b. Komendanta Pomorskiego Oddziału SG płk. Andrzeja Wyganowskiego, obecnie burmistrza miasta i gminy Stepnica.