Szczecin – uroczyste obchody 80. rocznicy utworzenia WOP.

W dniach 6-7 czerwca 2025 r. w Szczecinie odbyły się jubileuszowe uroczystości związane z 80. rocznicą objęcia ochroną granicy RP (wschodni brzeg Odry i Bystrzycy) przez 5 dywizji wydzielonych z 2 Armii Wojska Polskiego, które później przekształciły się w Wojska Ochrony Pogranicza. Rozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 00264 z dnia 17 maja 1945 roku nakazywał, aby całość prac związanych z przegrupowaniem i obsadzeniem granicy państwowej zakończyć do dnia 10 czerwca 1945. Dzień ten stał się świętem Wojsk Ochrony Pogranicza, utworzonych trzy miesiące później na podstawie Rozkazu Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 0245 z 13 września 1945 roku i był uroczyście obchodzony, aż do czasu rozformowania z dniem 16 maja 1991 r., kiedy to w ich miejsce utworzono Straż Graniczną. Pomimo rozwiązania WOP-u, dzień 10 czerwca nadal jest w żywej pamięci weteranów służby granicznej, byłych WOP-istów, w tym żołnierzy służby zasadniczej WOP i pracowników cywilnych zatrudnionych w poszczególnych jednostkach b. WOP. Dzień ten jest nadal w pamięci b. WOP-istów, którzy tworzyli Straż Graniczną i stanowi ważny pamięciowy i etosowy pomost pomiędzy obiema formacjami, pomimo wielu przemian i transformacji ustrojowej, która legła u podstaw zmian w systemie ochrony granicy państwowej RP i powołania nowej formacji o charakterze policyjnym, jaką jest obecna Straż Graniczna. Pamięć o Wojskach Ochrony Pogranicza jest żywa we wszystkich statutach organizacji społecznych skupiających weteranów służby granicznej, emerytów i rencistów b. WOP-u i Straży Granicznej oraz ich rodzin, a także wśród ludności pogranicza, zwłaszcza starszej wiekiem. Dlatego inicjatywa Zarządu Głównego ZEiRSG, aby godnie uczcić jubileusz 80-lecia WOP w Szczecinie, w tym na terenie Placówki Straży Granicznej Szczecin, gdzie w latach 1948 – 1991 swoją siedzibę miała Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza, spotkała się z przychylnym odzewem całego środowiska „pograniczników”. Należy też podkreślić pozytywny stosunek Komendantury Straży Granicznej do tej inicjatywy oraz nieoceniony wkład organizacyjny załogi Placówki SG w Szczecinie, na czele z jej Komendantem płk. SG Zbigniewem Pałką.

17 stycznia 2025 r. Zarządu Główny Związku Emerytów i Rencistów Straży Granicznej uchwałą nr 2/2025 powołał Komitet Organizacyjny na czele z Wiceprezesem Związku Kol. Andrzejem Budzyńskim i jednocześnie Prezesem Regionu Szczecin ZEiRSG. W skład Komitetu Organizacyjnego weszli, oprócz ZEiRSG, również przedstawiciele niżej wymienionych organizacji:

Stowarzyszenie Weteranów Polskich Formacji Granicznych,
Związek Weteranów i Rezerwistów WP im. Gen. Franciszka Gągora,
Związek Inwalidów Wojennych RP,
Stowarzyszenie Byłych Żołnierzy i Funkcjonariuszy Służb Granicznych Rzeczypospolitej Polskiej – Granica,
Klub Generałów i Admirałów Straży Granicznej RP,
Bractwo Motocyklowe WOP,
Związek Byłych Żołnierzy Wojsk Ochrony Pogranicza – niedawno powstałe stowarzyszenie zrzeszające żołnierzy służby zasadniczej pełniących służbę w poszczególnych brygadach WOP.

Patronat Honorowy nad uroczystością objęli: Sekretarz Stanu w MSWiA, Pan Wiesław Szczepański oraz Komendant Morskiego Oddziału Straży Granicznej, kontradm. SG Pan Andrzeja Prokopski. Ponadto w Komitecie Honorowym zaszczycili nas również swoją obecnością: Pan Wojewoda Zachodniopomorski, Adam Rudawski , Pani Dyrektor ZER MSWiA, Magdalena Bednarz, i Pan płk. SG w st. spocz. Jerzy Prochwicz, były Kierownik Archiwum SG w Kętrzynie.

Organizatorzy postanowili, że uroczystości będą trwały 2 dni: od 6 do 7 czerwca 2025 r. W tym terminie zarezerwowano miejsca noclegowe dla zaproszonych gości, delegacji poszczególnych stowarzyszeń, a także innych osób chętnych w trybie indywidulanym uczestniczyć w obchodach 80. rocznicy utworzenia WOP. Opracowano plan uroczystości, specjalny Regulamin i tryb zgłoszeń do udziału w obchodach.

6 czerwca 2025 w godzinach dopołudniowych odbyły się główne uroczystości na terenie Placówki SG w Szczecinie, połączone z dniem otwartych koszar. Narratorem informującym zebranych o poszczególnych etapach obchodów był Kol. Jarosław Kęsicki z Regionu Szczecin ZEiRSG.

O godz. 9.45 na głównym placu rozpoczął się uroczysty Apel po uprzednim powitaniu zgromadzonych przez narratora oraz przedstawieniu tematyki i okoliczności uroczystości. Następnie dowódca uroczystości st. chor. sztab. SG Szymon Kaczkowskiego złożył meldunek Zastępcy Komendanta MOSG komandorowi SG Lesławowi Krysa o gotowości do uroczystości, po czym Pan Komandor przywitał się ze sztandarami oraz dokonał przeglądu pododdziałów.

Sztandar Morskiego Oddziału SG zaprezentował poczet sztandarowy w składzie:
1) Dowódca pocztu – kpt. SG Piotr SIEROCKI
2) Sztandarowy – chor. SG Miłosz KALINOWSKI
3) Asysta – kpr. SG Wiktoria MAĆKOWIAK

Sztandar Zarządu Głównego ZEIR SG zaprezentował poczet sztandarowy w składzie:
1) Dowódca pocztu – st. chor. sztab. rez. SG. Wojciech RYŻKA
2) Sztandarowy – st. chor. sztab. rez. SG Andrzej KASPERKIEWICZ
3) Asysta – st. chor. sztab. rez. SG Józef MICHTA

Sztandar ZEIR SG Region Szczecin zaprezentował poczet sztandarowy w składzie:
1) Dowódca pocztu – ppłk rez. SG Grzegorz BOROWIK
2) Sztandarowy – st. chor. sztab. rez. SG Grzegorz KONIOR
3) Asysta – st. sierż. rez. SG Adam PŁACHECIŃSKI

Następnie podniesiona została flaga państwowa i odegrano hymn państwowy. Poczet flagowy wystąpił w składzie:
1) Dowódca – kpt. SG Artur BINKOWSKI
2) Flagowa – mł. chor. SG Alicja JASIAK
3) Asysta – kpr. SG Dagmara MACZAN
Odegranie hymnu państwowego oraz oprawę muzyczną wydarzenia zapewniła Orkiestra Morskiego Oddziału Straży Granicznej pod kierownictwem kapelmistrza chor. SG Jakuba KUBICKIEGO.

Zastępca Komendanta MOSG komandor SG Lesław Krysa krótko powitał zebranych, po czym głos zabrał Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego obchodów ppłk SG w st. spocz. Kol. Andrzej Budzyński, który powitał wszystkich gości, wskazał skład stowarzyszeń zaangażowanych w organizację obchodów i odczytał list pierwszego Komendanta Głównego SG płk. SG w st. spocz. prof. hab. inż. Marka Lisieckiego, skierowany do wszystkich osób biorących udział w obchodach tej rocznicy. Ponadto Kol. A. Budzyński wskazał, że na organizację tego przedsięwzięcia Region Szczecin ZEiRSG uzyskał środki finansowe z Programu zainicjowanego przez Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego „Społecznik”. (Tutaj tekst wystąpienia Przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego).

Następnie narrator poinformował, że „Z okazji 80. Rocznicy objęcia ochroną granic Polski przez Wojska Ochrony Pogranicza, ustanowiony został przez Zarząd Główny Związku medal pamiątkowy, który otrzymują weterani służby w WOP i Straży Granicznej oraz osoby zasłużone w propagowanie idei ochrony granicy państwowej”. Odczytał treść Uchwały nr 9/2025 Zarządu Głównego ZEiRSG z dnia 28 maja 2025 r. w sprawie odznaczenia Medalem okolicznościowym ,,80 -ta. rocznica utworzenia WOP” niżej wymienionych osób:

St. chor. sztab SG w st. spocz. Sławomira Matusewicza – byłego żołnierza WOP i funkcjonariusz a SG a obecnie Prezesa ZEiR SG.
Płk. WOP w st. spocz. Jana Wiśniewskiego – ostatniego szefa sztabu b. Pomorskiej Brygady WOP w Szczecinie.
Płk. SG rez. Jana Dąbrowskiego – byłego żołnierza PBWOP w Szczecinie i ostatniego zastępcę Pomorskiego Oddziału SG w Szczecinie.
Płk. WOP w st. spocz. Jerzego Prochwicza – byłego dyrektora archiwum WOP w Kętrzynie i pierwszego dyrektora Archiwum SG w Szczecinie.
Gen. bryg. SG w st. spocz. Tadeusza Frydrycha – byłego Komendanta Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Koszalinie i byłego zastępcę Komendanta Głównego SG.
Mjr. WOP w st. spocz. Tadeusza Kwiędacza – ostatniego dowódcę strażnicy WOP w Rycerce Górnej, autora publikacji historycznych o WOP, członka honorowego ZEiR SG.
Mjr. SG Mariusza Wiśniewskiego – byłego żołnierza WOP a obecnie funkcjonariusza SG w służbie – Wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego NSZZ Funkcjonariuszy SG.
Ppłk. w st. spocz. Jerzego Jankowskiego – byłego żołnierza WOP i funkcjonariusza SG, a obecnie rzecznika prasowego ZEiRSG.

Medale pamiątkowe zostały uroczyście wręczone, w obecności wszystkich zgromadzonych na placu, przez Prezesa ZEiRSG Kol. Sławomira Matusewicza oraz Przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego Kol. Andrzeja Budzyńskiego. Stanowiło to symboliczne odniesienie do pamięci o WOP-ie i weteranach służby granicznej oraz zapoczątkowało kolejne serie wręczania medali pamiątkowych na poszczególnych etapach uroczystości. Łącznie podczas obchodów 80. rocznicy utworzenia WOP uhonorowano ponad 250 osób, w tym nieobecni na uroczystości otrzymają medale podczas lokalnie organizowanych ważnych spotkań w Regionach Związku..

Następnie głos zabrał Prezes ZEiRSG Kol. Sławomir Matusewicz, który nawiązał do historii objęcia ochroną granicy RP na Odrze i Nysie przez jednostki późniejszego WOP-u, do etosu, odpowiedzialności i ducha służby w ochronie granicy, do szczególnej pamięci o żołnierzach poległych w jej ochronie, w tym podczas walk z ukraińskimi nacjonalistami, a także do skutków ustawy z 16. grudnia 2016 r., w wyniku której wielu żołnierzy WOP niesłusznie pomówionych o złe pełnienie służby zmarło w oczekiwaniu na wyroki sądowe nie doczekawszy sprawiedliwości. Wskazał też z dumą, że dzisiejsza Straż Graniczna niesie w sobie ten etos służby w ochronie granicy. „To nie jest tylko zmiana munduru czy nazwy. To kontynuacja misji – misji pełnionej z takim samym sercem i oddaniem”. Tutaj wystąpienie Prezesa ZEiRSG podczas apelu w Szczecinie.

Następnie głos zabrał Zastępca Komendanta Morskiego Oddziału Straży Granicznej Komandor SG Lesław Krysa odnosząc się do tła historycznego powstania 80 lat temu WOP-u, przekształceń w Straż Graniczną i pamięci o żołnierzach i funkcjonariuszach ochraniających granicę niezależnie od przemian polityczno-ustrojowych w kraju. Pogratulował organizatorom sprawnej organizacji uroczystości i przekazał życzenia weteranom służb granicznych, emerytom i rencistom mundurowym i ich rodzinom dziękując za służbę w przeszłości i życząc aktywnego odpoczynku w dalszym życiu. Zaprosił też wszystkich przybyłych do zwiedzania, po zakończeniu apelu, przygotowanych atrakcji w ramach otwartego dnia koszar.

Przewodniczący FSSM RP płk WP w st. spocz. Henryk Budzyński i jego wystąpienie poniżej.

Po przemówieniach Orkiestra Morskiego Oddziału SG wykonała Pieśń Reprezentacyjną Straży Granicznej pt. „Na Straży Granic”, do której tekst ułożył funkcjonariusz MOSG bsm. SG Piotr Saczek, a muzykę napisał znany kompozytor i aranżer Bolesław Szulia.

Po wysłuchaniu Pieśni Reprezentacyjnej Straży Granicznej uroczystość na placu została zakończona: sztandar Morskiego Oddziału Straży Granicznej został odprowadzony, a dowódca uroczystości złożył meldunek Komendantowi Oddziału o zakończeniu uroczystego apelu.

Następnie tuż przy bramie wjazdowej do koszar w rejonie lapidarium poświęconego historii ochrony granic naszego państwa zabrał głos Pan Miłosz Filipowiak, inicjatora utworzenia lapidarium i jego opiekun, który omówił poszczególne elementy wystawy. Następnie Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Kol. Andrzej Budzyński i Prezes ZEiRSG Kol. Sławomir Matusewicz odsłonili tablicę pamiątkową przed obeliskiem z nazwiskami żołnierzy, którzy zginęli w ochronie granicy na odcinku Pomorskiej Brygady WOP, a przedstawiciele Regionu Szczecin złożyli kwiaty.

Po odsłonięciu tablicy narrator uroczystości zaprosił wszystkich do Archiwum SG do obejrzenia przygotowanej wystawy, a później na krótki koncert w wykonaniu Orkiestry MOSG, którym rozpoczęto Dzień otwarty Placówki SG w Szczecinie, który trwał do godz. 15.00.

Po koncercie Orkiestry Morskiego Oddziału SG, która wykonała m.in. hymn pograniczników „Na granicy”, odbył się pokaz wybranych filmów i kronik WOP wykonany przez pracowników Archiwum SG. Zaprezentowano wystawę zasobów Archiwum i członków Związku, związaną z tematyką służby granicznej i pełniących ją formacji mundurowych zarówno w okresie międzywojennym jak i po II wojnie światowej. Odbyły się pokazy grup rekonstrukcyjnych, w tym zaprzyjaźnionej z nami Grupy Rekonstrukcji Historycznych „Granica” z Kołobrzegu, która zaprezentowała własną wystawę. Szczególnym zainteresowaniem dzieci i młodzieży szkolnej, ale także wielu dorosłych, którzy przybyli do koszar, cieszył się pokaz sprzętu i wyposażenia Straży Granicznej oraz Ochotniczej Straży Pożarnej i WOPR. Były też gry i konkursy oraz ćwiczenia z udzielania i pomocy przedmedycznej. Częstowano też kawą i herbatą oraz specjalnymi przysmakami kuchni PSG.

W międzyczasie na placu w odpowiednio przystosowanym dużym garażu odbył się Panel historyczny poświęcony wytyczaniu zachodnich granic Polski – prelegentem był dr Tomasz Ślepowroński z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Szczecińskiego. Po panelu odbyła się kolejna część uroczystości związana z wręczeniem prezesom Regionów i zgłoszonych przez Zarządy członkom Związku z poszczególnych Regionów, medali okolicznościowych „80. rocznica utworzenia WOP”. Medale wręczał Prezes Związku Kol. Sławomir Matusewicz w towarzystwie Wiceprezesów: Kol. Andrzeja Budzyńskiego i Kol. Piotr Iwata.

W godz. 17:00-22:00 w restauracji przy ul. Jagiellońskiej odbyła się uroczysta kolacja, poprzedzona prelekcją płk. SG. w st. spocz. Jerzego Prochwicza, b. Kierownika Archiwum SG w Szczecinie, na temat okoliczności obejmowania ochroną przez Wojsko Polskie zachodniej granicy i kulis przekształcania ich w Wojska Ochrony Pogranicza. Warto też wspomnieć, że podczas uroczystości na placu i później w kuluarach restauracji można było otrzymać trzecie już wydanie książki mjr. WOP w st. spocz. Tadeusza Kwiędacza z jego autografem pt. „Prawda na granicy. Inna historia Zbigniewa Plewy i Stanisława Kopika”.

7 czerwca 2025 r. od godz. 10.00 odbyła się II część uroczystości 80-lecia WOP w rejonie granicy państwowej w m. Buk, Gmina Dobra, znaki graniczne: 829 i później 832. Do znaku 829 wszyscy uczestnicy dojechali własnymi (lub z przyjaciółmi) środkami lokomocji (ok. 25 km od Szczecina), natomiast do słynnego Skweru Pogranicznika (rej. zn. gr. 832) przeszli spacerkiem (ok. 30 minut) ścieżką pieszo-rowerową wzdłuż granicy państwowej (Szlak Pogranicza). Tam przy Skwerze Pogranicznika koledzy z Regionu Szczecin zdali relację z jego wybudowania (umieszczenia olbrzymiego głazu, wbudowania tablicy pamiątkowej, tablic informacyjnych, znaków granicznych i fragmentu pasa kontrolnego) oraz otwarcia w roku 2021. Tutaj link do tych uroczystości. Opowiedzieli też o szczególnym zainteresowaniu tym miejscem ze strony turystów pieszych i rowerowych przemierzających Szlakiem Pogranicza, niekiedy także specjalnych wycieczek młodzieży (wszyscy się zatrzymują, robią przerwę w wędrówce i chłoną patriotyczny przekaz związany z ochroną granicy państwowej). Przy Skwerze grupa rekonstrukcyjna „Granica” zorganizowała pokaz pełnienia służby granicznej przez żołnierzy WOP i zatrzymanie przestępcy granicznego z bronią, a weterani służby opowiadali o sposobach rozpoznawania śladów ujawnionych na pasie kontrolnym przy granicy, w tym o ciekawych historiach z przeszłości, które wydarzyły się w WOP-owskiej rzeczywistości. Tam też po zakończeniu pokazów nastąpiło uroczyste wręczenie medali okolicznościowych „80. rocznica utworzenia WOP” gospodarzom obchodów, czyli członkom Regionu Szczecin ZEiRSG oraz zaproszonym specjalnym gościom: Pani Magdalenie Bednarz – Dyrektor ZER MSWiA , Pani Urszuli Młynarczyk – Zastępcy Dyrektora ZER MSWiA i b. WOP-iście Kol. Dariuszowi Górskiemu – Presidentowi Bractwa Motocyklowego Wojsk Ochrony Pogranicza. Po krótkim poczęstunku (kawa, herbata i ciastka) wszyscy powrócili spacerkiem do parkingu przy znaku granicznym 829 i udali się do Szczecina.

W godz. 13.30-15.00 kolejna atrakcja: zwiedzanie tras podziemnych Szczecina lub – do wyboru – spacer po Wałach Chrobrego i Bulwarach Nadodrzańskich. Z uwagi na przeżycia fizyczno-duchowe na Skwerze Pogranicznika liczba chętnych do korzystania z tych atrakcji zmalała do kilkunastu osób. Po godzinie 16.00 w restauracji, jak w dniu poprzednim, odbył się piknik i oficjalne zakończenie uroczystości obchodów 80. rocznicy objęcia ochroną granicy przez WOP. Podczas pikniku świętowano przy muzyce akordeonowej granej przez członka Regionu Szczecin Kol. Janusza Pałaca, którego wirtuozeria miała dla nas mistrzowski wydźwięk. Chyba najlepiej (nie tylko najgłośniej) odśpiewano hymn WOP-stów „Na granicy”. Wszyscy, rozjeżdżając się do domów, wyrażali szacunek, podziw i podziękowanie organizatorom obchodów 80. rocznicy objęcia ochroną granicy RP i utworzenia WOP.

Podsumowując – uroczystość nawiązująca do jubileuszu 80-lecia objęcia ochroną granicy RP w 1945 r. przez utworzone na bazie jednostek II Armii WP Wojska Ochrony Pogranicza, była bardzo potrzebna całemu środowisku pograniczników jako swego rodzaju zadośćuczynienie za próby zdeptania w ostatnich latach przez rządzącą prawicę etosu służby granicznej pełnionej przez żołnierzy WOP od 1945 roku do 16.05.1991 roku i wymazania z pamięci społecznej pozytywnego wizerunku. Nasz Związek i środowisko pograniczników nie godzi się na podziały w ocenie etosu służby granicznej, gdyż granica państwa zawsze musi być chroniona, a osoby ją przekraczające muszą być kontrolowane, i z tego nie można czynić nikomu zarzutu. Weterani służby granicznej, emeryci i renciści, ich rodziny, a także ogromna społeczność byłych żołnierzy służby zasadniczej pełniących służbę w WOP, nigdy nie powinni być dzieleni i wykluczani z powodu wykonywania zadań na rzecz ochrony granicy, bez względu na system ustrojowy państwa. Rozliczać należy tych, którzy popełnili przestępstwa, ale nie wolno stosować odpowiedzialności zbiorowej. Niech te uroczystości zapadną wszystkim w pamięć jako święto solidarności pokoleniowej łączącej byłych i obecnych żołnierzy i funkcjonariuszy zaangażowanych w ochronę granicy naszej Ojczyzny, a etos służby granicznej nigdy nie będzie dzielony.

Rzecznik ZEiRSG

Jerzy Jankowski

Na stronie głównej naszej witryny została utworzona podstrona pt. „80 lat WOP ”, gdzie znajdą się materiały (sukcesywnie uzupełniane) związane z organizacją uroczystości i jej przebiegiem. Zapraszamy do oglądania.