7 czerwca 2024 r. w Zagórzu i nieistniejącej obecnie wsi Jasiel odbyła się uroczystość upamiętnienia 78. rocznicy zamordowania załogi Strażnicy WOP w Jasielu i grupy operacyjnej żołnierzy WOP i MO, idącej jej na odsiecz, przez przeważające siły UPA. Obchody nawiązały też do 79. rocznicy powołania b. WOP w dniu 10 czerwca 1945 r. a także uczczenia Kurierów Beskidzkich ZWZ i AK z okresu II Wojny Światowej, których obelisk znajduje się nieopodal miejsca kaźni w Jasielu. Organizatorami uroczystości byli:
- Wójt Gminy Jaśliska,
- Bieszczadzki Zarząd Rejonowy ZŻ WP w Sanoku,
- Nadleśnictwo Rymanów,
- Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Funkcjonariuszy SG – Koło Emerytów i Rencistów SG w Sanoku.
Uroczystość prowadził ppłk w st. spocz. Andrzej Iskrowicz – Prezes Sanockiego Koła im. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich ZŻ WP w Sanoku.
Kilka słów historii o tych wydarzeniach, które miały miejsce 20 marca 1946 roku (cytuję na bazie opracowań z Wikipedii):
Zbrodnia w Jasielu – dokonana została 20 marca 1946 roku przez sotnie UPA na polskich żołnierzach Wojsk Ochrony Pogranicza i funkcjonariuszach Milicji Obywatelskiej. Po zakończeniu II wojny światowej we wsi Jasiel istniała strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza, której załoga wobec przeważających sił Ukraińskiej Powstańczej Armii podjęła nieudaną próbę ewakuacji w kierunku Komańczy. 19 marca 1946 grupa WOP i MO w sile około 70 żołnierzy dotarła do strażnicy WOP w Jasielu, w celu ewakuowania jej 30-osobowej załogi. W związku z działalnością w tym rejonie dużych oddziałów UPA, 20 marca 1946 r. grupa operacyjna 38 komendy odcinka i załoga strażnicy Jasiel, licząca w sumie 98 żołnierzy, opuściły rejon zakwaterowania we wsi Jasiel pod dowództwem por. Jana Gierasika. Zostały wtedy zaatakowane i rozbite przez sotnie UPA. W walce zginęło dwóch żołnierzy, kilkunastu zostało rannych, jeden oficer i dwóch żołnierzy przedostało się do Czechosłowacji. Pozostali, w liczbie 94 żołnierzy (w tym sześciu oficerów i czterech milicjantów), po wyczerpaniu się zapasów amunicji, zostali wzięci do niewoli. Oficerowie i milicjanci zostali przez Ukraińców od razu rozstrzelani, a pozostałych żołnierzy poddano weryfikacji, wybierając aktywnych w walce z UPA oraz posiadających radzieckie odznaczenia. Łącznie śmierć poniosło prawdopodobnie 60 żołnierzy i 4 milicjantów (Niektóre opracowania wskazują na 66 osób zamordowanych – JJ). Egzekucja oficerów miała miejsce w rejonie leśniczówki koło wsi Moszczaniec, a podoficerów i szeregowców – na wzgórzu koło Wisłoka Górnego. Dwudziestu żołnierzy puszczono wolno. W czasie egzekucji rzucił się do ucieczki i mimo pościgu zbiegł szer. Paweł Sudnik, który później relacjonował: „Wszystkim kazali się położyć twarzą do śniegu. Kilku banderowców przystąpiło do zdzierania z nas mundurów. Pierwszego żołnierza wtrącili na dno wykopu i któryś z nich strzałem w tył głowy pozbawił go życia. Potem mnie pchnęli na krawędź wykopu”. Z pola walki uratowali się również ppor. Marian Myślicki, sierż. Warat i szer. Kowalenko. Ukryli się w stodole i w nocy przeszli do Czechosłowacji. Pozostałych żołnierzy odarto z mundurów, pobito i puszczono wolno. Pod Jasielem zginęli: por. Jan Gierasik, por. Bolesław Arabski, por. Władysław Szewczykowski, por. Jerzy Giernatowski oraz chor. Stanisław Gąsek i chor. Władysław Papierzański. Akcję napadu i egzekucji przeprowadziły wspólnie sotnie UPA dowodzone przez Stepana Stebelskiego ps. „Chrin” i Wołodymyra Hoszki ps. „Myron”. Poległych i rannych Ukraińcy wrzucili do lochu (ziemianki) i zasypali ziemią. Ich ciała odkryto w czerwcu 1946. Po ekshumacji ciała 37 ofiar zostały pochowane w zbiorowym pogrzebie na cmentarzu w Zagórzu 20 czerwca 1946. Ciała pozostałych ofiar nie zostały odnalezione. Ogromna większość poległych wówczas żołnierzy służących w Wojskach Ochrony Pogranicza pochodziła z terenów obecnej Wielkopolski, a na kanwie tych wydarzeń nakręcono m.in. film „Ogniomistrz Kaleń”.
Na masowym grobie na cmentarzu w Zagórzu został ustanowiony pomnik pamięci z nazwiskami ofiar zbrodni, natomiast na południowym skraju nieistniejącej obecnie łemkowskiej wsi Jasiel (położonej w Jaśliskim Parku Krajobrazowym na terenie Nadleśnictwa Rymanów) powstał monument upamiętniający miejsce kaźni jeńców – aktu jego odsłonięcia dokonano podczas uroczystości 17 czerwca 1985, połączonej z rocznicą 40-lecia WOP. Obchody rocznic tych wydarzeń zazwyczaj są organizowane w czerwcu, co wiąże się z datami odkrycia ciał i ich pochowaniem we wspólnym grobie 20. czerwca 1946 r.
Kilkaset metrów od monumentu znajduje się Pomnik Kurierów Beskidzkich upamiętniający kurierów ZWZ i AK, postawiony z inicjatywy oddziału PTTK w Brzozowie w 1981 r., podczas II Rajdu Szlakiem Kurierów Beskidzkich, a jego odsłonięcia dokonał sam Jan Łożański, pseudonim „Orzeł” – jeden z najbardziej znanych kurierów Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej. Bliskość obydwu pomników i kontekst historyczny walki i ofiar dla Polski od lat skłania organizatorów obchodów zbrodni w Jasielu do symbolicznego upamiętnienia bohaterskiej działalności kurierów wojennych na tym kierunku. Tak też stało się i tym razem, co ukazują poniższe zdjęcia.
Tegoroczne uroczystości rozpoczęły się na cmentarzu w Zagórzu, gdzie pod pomnikiem ofiar złożono kwiaty i znicze. Później uczestnicy obchodów udali się pod pomnik w Jasielu, gdzie odbyła się zasadnicza część uroczystości. (Tutaj fotograficzna relacja na Facebooku zamieszczona na stronie Związku Weteranów i Rezerwistów WP Oddział Podkarpacki, która dokumentuje całość tych wydarzeń).
Po przybyciu uczestników obchodów na miejsce uroczystości w Jasielu, na komendę prowadzącego wprowadzono przed pomnik poczty sztandarowe ze sztandarami wystawionymi przez:
- Sanockie Koła ZŻWP im. Bohaterów Strażnicy WOP Jasiel,
- Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Funkcjonariuszy SG – Koło Emerytów i Rencistów nr 1 w Przemyślu
- Związek Weteranów i Rezerwistów WP Oddział Podkarpacki,
- Związek Emerytów i Rencistów SG,
- Zespół Szkół Publicznych Liceum Ogólnokształcące Rymanów.
Następnie przy dźwiękach hymnu państwowego, podniesiono flagę Polski na maszt, po czym głos zabrał Nadleśniczy Nadleśnictwa Rymanów Pan Paweł Panaś informując zebranych o celu obchodów i planowanym przebiegu. Wszystkich zgromadzonych i zaproszonych gości powitała Wójt Gminy Jaśliska Pani Beata Madej. Tutaj lista zaproszonych gości.
Ogólnopolski Związek Emerytów i Rencistów Straży Granicznej reprezentowany był w składzie 4-osobowej delegacji: Prezes Związku Kol. Sławomir Matusewicz, niżej podpisany Rzecznik Jerzy Jankowski i dwóch Kolegów z Żywca stanowiących poczet sztandarowy Związku, czyli Kol. Andrzej Kasperkiewicz i Kol. Józef Michta. Nasza delegacja z powodów komunikacyjnych jechała w dwóch grupach i Koledzy z Żywca, zanim dotarli do Jasiela, uczestniczyli w uroczystości na cmentarzu w Zagórzu.
Referat okolicznościowy dotyczący wydarzeń w dniu 20 marca 1946 r. odczytał historyk ze szkoły podstawowej w Jaśliskach, po czym organizatorzy przystąpili do uroczystego wręczenia odznaczeń Związku Żołnierzy WP osobom zasłużonym dla ZŻWP i idei zachowania w pamięci historycznej wydarzeń sprzed lat.
Odczytano uchwały władz ZŻWP: „Za duże zaangażowanie w działalność społeczną, kształtowanie postaw patriotycznych w społeczności lokalnej, opiekę nad miejscami pamięci narodowej oraz pomoc w realizacji zadań statutowych naszego Związku w 78. rocznicę tragicznych wydarzeń w Jasielu, a także z okazji 43. rocznicy powstania Związku Żołnierzy Wojska Polskiego, na wniosek Prezydium Bieszczadzkiego Zarządu Rejonowego ZŻWP w Sanoku, Prezydium Zarządu Głównego Związku Żołnierzy Wojska Polskiego wyróżniło:
- Krzyżem Komandorskim ZŻWP oraz Pismem Pochwalnym – Pana Adama DAŃCZAKA,
- Krzyżem Złotym z Gwiazdą ZŻWP – Pana Mieczysława HUBERTA,
- Złotym Krzyżem ZŻWP- ppor. rez, Kazimierza ADAMIAKA , Pana Bronisława BOBERA i mjr. w st. spocz. Janusza DASIA,
- Srebrnym Krzyżem ZŻ WP – mjr. w st. spocz. Roberta BISKUPSKIEGO”.
„Za duże zaangażowanie w działalność społeczną, kształtowanie postaw patriotycznych ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży szkolnej oraz wspieranie działalności naszego Związku na wniosek Prezydium Zarządu Rejonowego zostali wyróżnieni:
- Złotym Medalem „Za Wybitne Zasługi dla ZŻWP”:Pan Paweł BIERNACKI, Pan Mieczysław HUBERT, Pan Sławomir MATUSEWICZ, Pan Marek HANUS, Pan Mariusz SOŁTYS, kpt. Janusz BOJARCZUK, płk Marek BORKOWSKI, mł. chor. Kazimierz GIERULA, st. chor. Mikołaj OKOCZUK, chor. sztab. Ryszard OSENKOWSKI, ppor. rez Arkadiusz PINDYK, ppłk. Piotr PŁÓCIENNIK, Pan Adam RYBA, st. chor. Zdzisław STABRYŁA, mjr Roman SOKULSKI, ppłk. Wiesław SZPAK ;
- Srebrnym Medalem „Za Wybitne Zasługi dla ZŻWP – Pan Wiesław DEREWECKI”.
Odznaczenia wręczali: Prezes ZR ZŻ WP płk w st. spocz.Marek Borkowski oraz członek Zarządu Głównego ZŻWP w Warszawie płk w st. spocz. Józef Mroczka.
Miło nam poinformować, że Prezes ZEiRSG, realizując uchwałę Prezydium ZG ZEiRSG – na tle pomnika w Jasielu i Sztandaru ZEiRSG – wręczył uroczyście ppłk. Mieczysławowi Hubertowi legitymację Członka Honorowego ZEiRSG, doceniając w ten sposób fakt sponsorowania przez Kol. Mieczysława naszego Związku i popularyzowania jego dokonań. Warto odnotować, że Kol. Mieczysław Hubert od lat wspomaga organizację uroczystości upamiętniających mord w Jasielu, a w roku ubiegłym był jednym ze sponsorów obchodów XXV – lecia naszego Związku.
Po wręczeniu odznaczeń głos zabrali zaproszeni goście: Poseł na Sejm RP Pan Andrzej ZAPAŁOWSKI, Doradca Wojewody w Biurze Wojewody UW w Rzeszowie Pan gen. Józef Gdański i Prezes Związku Inwalidów Wojennych w Sanoku Pan Zdzisław Futyma.
Patriotyczny nastrój nadali uroczystości uczniowie Szkoły Podstawowej w Jaśliskich w słowno – muzycznym przedstawieniu. Natomiast uczennica Liceum Ogólnokształcącego w Rymanowie Kinga Hnat odśpiewała pieśń „Śpij kolego” – Tutaj bliższe informacje na portalu Gminy Rymanów.
Ostatnim akcentem obchodów było złożenie przez delegacje wieńców i zapalenie zniczy na cokole pomnika upamiętniającego tragiczne wydarzenia sprzed 78. lat. Przy czym każda delegacja lub indywidualna osoba, składając kwiaty lub znicze, przedstawiała się przez mikrofon zgromadzonym uczestnikom uroczystości, co obrazują załączone zdjęcia. Następnie poczty sztandarowe i uczestnicy obchodów udali się pod pomnik Kurierów Beskidzkich, gdzie w podobny sposób złożono wieńce i zapalono symboliczne znicze.
Po uroczystościach każdy uczestnik mógł delektować się bigosem lub grillowanymi kiełbaskami, kawą czy herbatą. W dyskusjach przewijały się wspomnienia uczestników nawiązujące do lat wojny i okresu powojennego na tych ziemiach, snuto różne wizje rozwiązania aktualnie trwającego konfliktu wojennego za naszą wschodnią granicą, oraz podkreślano bardzo dobrą organizację uroczystości wyrażając gospodarzom serdeczne podziękowania.
Opracował: Rzecznik ZEiRSG Jerzy Jankowski
Poniżej linki do artykułów okolicznościowych na ten temat na lokalnych portalach oraz galeria zdjęć z uroczystości.
Nadleśnictwo Rymanów – oddano hołd-żołnierzom WOP i Kurierom Beskidzkim.
Szkoła Podstawowa Jaśliska – uroczystości w Jasielu.
